Zijn bedrijfsleven en beroepsonderwijs partners?

Een kijkje in de keuken van de reisbranche

 Zoals eerder bericht vinden er binnen het middelbaar beroepsonderwijs veranderingen plaats. Onder de noemer herontwerp MBO worden een aantal pijlers van het beroepsonderwijs stevig tegen het licht gehouden. Ik noem er een paar:de aansluitingsproblematiek tussen arbeidsmarkt en onderwijs, de individualisering van opleidingstrajecten, de professionalisering van de onderwijsinstellingen, arbeidsmarktrelevantie van opleidingen, vraaggerichtheid, versterking van de betrokkenheid van het bedrijfsleven bij onderwijsinstellingen, vraagstukken rondom begeleiding van jongeren. Kortom een scala aan onderwerpen die de relatie hebben met werken, leren en ontwikkelen. Binnen de reisbranche zijn een aantal jaren geleden stappen gezet om samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs rondom bovengenoemde thema’s te bevorderen. Competent in Reiswerk, een voorbeeld van een “best practice”…………………….

Competent in Reiswerk is een landelijk project tussen brancheorganisatie voor werkgevers binnen de reisbranche (ANVR), het beroepsonderwijs (regulier en particulier),  het landelijke kenniscentrum (Kenwerk) en de sociale partners verenigd via de stichting Reiswerk.  Er waren redenen genoeg om te komen tot dit project:
de werkgevers waren ontevreden over de aansluiting tussen arbeidsmarkt en beroepsonderwijs, de onderwijsinstellingen klaagden over gebrekkige medewerking van het bedrijfsleven, de kennis en vaardigheden van de betrokken docenten en daarmee van jongeren liep achter bij de ontwikkelingen op de markt, jongeren hadden moeite met de aansluiting tussen het “veilige” onderwijs en de vereisten op gebied van vaardigheden en gedrag. Een vrij grote praktijkschok. Het beroepsonderwijs hield zich vast aan de zogenaamde eindtermen, zoals die door met name het onderwijs waren opgesteld. Noodzakelijk geachte kennis en vaardigheden in uitputtende deelkwalificatiedocumenten. Ongetwijfeld zijn er nog onderwijsinstellingen die met deze systematiek werken. Een beetje verandering in het onderwijs duurt toch minstens vijf jaar. In de betreffende documenten komen we overigens de begrippen fluid pricing, dynamic packaging, multichanneling in distributie en verkoop niet tegen!
Internet ontwikkeling heeft ook een karig aandeel in de boeken. Van die typische gevalletjes van mismatching dus.

Met enige regelmaat worden opmerkingen aan het kennisniveau van docenten op dit gebied met zekere irritatie ontvangen. Andersom is het begeleiden van jongeren in het werk voor veel zogenaamde praktijkbegeleiders ook geen kinnesinne. Zeker niet als het begeleiden door werkdruk op de tweede plaats komt.
Resultaat; ontevredenheid bij alle partijen. Bij werkgevers, bij de scholen en bij de jongeren.

De werkgevers (!) hebben daarom destijds geijverd voor de ontwikkeling van modern eigentijds beroepsonderwijs met aansluiting op de dynamiek van de arbeidsmarkt. Aan de hand van de door het bedrijfsleven geformuleerde beroepscompetentieprofielen zijn vertegenwoordigers van bedrijfsleven en onderwijs samen beroepskwalificatieprofielen gaan maken. De eerste stap op weg naar partnerschap. Met het opstellen van landelijk geldende kwalificatiedossiers heb je echter nog geen onderwijs. Onderwijsinstellingen kennen, zoals alom bekend, een eigen dynamiek. Vandaar dat de handen ineen zijn geslagen. Alle partijen hebben zich drie jaar geleden verbonden aan het project Competent in Reiswerk.
Binnen de experimenteermogelijkheden voor de onderwijsinstellingen van het Ministerie van OC&W is er hard gewerkt aan het centrale gedachtegoed: partnerschap in opleiden.
Medewerkers van reisbedrijven, docenten, praktijkbegeleiders, managers, bestuurders hebben met vallen en opstaan elkaar opgezocht om samenhang te brengen tussen de eisen die de arbeidsmarkt stelt en de hieruit voortvloeiende consequenties voor opleiders.
Na drie jaar is er veel bereikt.

Enkele belangrijke resultaten zijn
1. een toenemend begrip over en weer voor elkaars cultuur en dynamiek
2. een (leer)productenlijn, die het mogelijk maakt om werk en leren beter te combineren (matchingsinstrumenten tussen bedrijven en werkenden/lerenden, beoordelingsinstrumenten bij competentiegericht opleiden, databanken)
3. toenemende structurele samenwerking tussen bedrijven en onderwijsinstellingen
4. ruimte voor regionale verschillen

Is dit proces dan al klaar? Nee, natuurlijk niet. De cultuurverschillen tussen bedrijfsleven en onderwijs zijn niet in drie jaar op te heffen. Door de aard van de zogenaamde corebusiness zullen verschillen altijd aanwezig zijn. Het is zaak om in het streven naar gelijkwaardigheid (de basis voor partnerschap in opleiden) dit te (h)erkennen.
Zowel aan de werkgevers kant als aan de onderwijskant zullen de initiatieven blijvend genomen moeten worden. Innovatie in de samenwerking moet hoog op de agenda blijven.
Immers, de arbeidsmarkt schreeuwt om kwalitatief goed opgeleide mensen en de veranderingen in de reisbranche volgen elkaar in hoog tempo op onder druk van technologische vernieuwingen.
Grote ketenbedrijven in de reisbranche zijn druk bezig met het vinden, binden en boeien van mensen.
Onderwijsinstellingen zullen hier op moeten anticiperen. Immers, aan de arbeidsmarkt ontleent het beroepsonderwijs grotendeels zijn bestaansrecht. De opleidingen zullen moeten beseffen dat daarom de dynamiek van deze arbeidsmarkt terug gevonden moet worden binnen het ontwikkelingsspel tussen bedrijf, school en lerende.
Ik geef u een aantal belangrijke basisprincipes mee met enige tips:

1. Het werk is richtinggevend voor het leren in beroepsonderwijs
2. Partnerschap is het (h)erkennen van elkaars kracht en (on)mogelijkheden
3. Samenwerking dient op structurele wijze te gebeuren
( maak structurele afspraken over docentenstages,maak structurele afspraken over betrokkenheid bij opstellen van curricula door bedrijfsleven,maak structurele afspraken over de vormen en inhoud van overleg, maak structurele afspraken over kennisdeling)
4. Stel de individuele ontwikkeling van de lerende (huidige- en toekomstige werknemer) centraal
(ontwikkel een methodiek om beide markten (toetreders- en employability markt) effectief en efficiënt te kunnen bedienen, sluit aan op de best practices in bedrijven en scholen op het gebied van loopbaanontwikkeling en begeleiding)

De wijze waarop het samenwerkingsproces binnen de reisbranche gestalte heeft gekregen kan getypeerd worden als een proces van vallen en opstaan.
Dat is het mooie ervan. Elkaar opzoeken. Samen fouten maken en leren.
Maar wel met een gezamenlijk doel; goed geschoold personeel, goed opgeleide mensen met grote mogelijkheden op de arbeidsmarkt. In de verhalen in de media hoor je weinig over de vele zaken die goed gaan in de samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs. De uitingen van onderwijsmensen in clubjes als Beter Onderwijs Nederland getuigen vaak ook van een gering besef over de aard van beroepsonderwijs.
Er is nog veel te leren. Er zullen echt nog fouten gemaakt moeten worden. En zo lijkt het net voetbal, waar het gaat om het spel van de fouten, aldus Johan.
Sowieso geldt voor de opleiders en de bedrijven in deze best practise:

je ziet het pas als je het doorhebt………………………