Fusies in de spotlights

Schaalvergroting in het onderwijs is al geruime tijd een beproefd onderwerp om mensen op het puntje van hun stoel te krijgen. Er is de afgelopen week veel aandacht geweest voor uitspraken van minister Plasterk over het halt toeroepen aan fusies. Waar komt het op uit?

Beroepsopleidingen anno 1980. Er waren verticale scholengemeenschappen. VMBO en MBO onder één dak. Overzichtelijke scholen, met een eigen cultuur en een eigen gezicht. Een gezond pedagogisch klimaat, goede sociale controle. De schoonmakers (die nu na 17.00 uur in actie komen) waren nog interieurmedewerksters, die onder schooltijd het gebouw verzorgden en tijdens de pauzes in de kantine meehielpen. En iedereen kende iedereen. (Jeetje, wat een ouwe mannenpraat.)

Fusies hebben het onderwijslandschap de laatste 15 jaar drastisch veranderd. Eerst een SVM-operatie en vervolgens de ROC-vorming. Het onderwijs is geprofessionaliseerd.

VMBO en MBO zijn gescheiden. Er zijn nu horizontale scholengemeenschappen: heel veel verschillende richtingen, heel veel studenten en heel veel professioneel personeel. Betere faciliteiten, meer geschoold personeel. De schoolbevolking bestaat alleen nog uit gelijkgestemde medestudenten van dezelfde leeftijd. Maar wie nou de directeur is van die school is niet meer bekend bij deze schoolbevolking, noch bij ouders.

Maar onze minister Plasterk heeft het licht gezien: Big is niet langer beautiful. De minister stelt dat de menselijke maat onder druk is komen te staan: leerlingen, docenten en ouders voelen zich niet altijd meer gezien en gehoord. Hij pleit dus voor meer invloed van leerlingen en ouders op het beleid van de school. En fusies moeten voortaan eerst worden getoetst, alvorens die worden uitgevoerd.

Tot zo ver niets nieuws onder de zon. Zoals veel maatschappelijk verschijnselen is ook hier sprake van een golfbeweging en komt na een periode van grote scholengemeenschappen nu weer de tijd van kleinere onderwijs-eenheden. Er kan weer gewerkt worden aan een herkenbaar pedagogisch klimaat, zoals ook de bevolking van zo’n kleinere school elkaar weer leert kennen. Maar ik schrik me ongelukkig van de reacties, die zowel van kenners van het onderwijsveld als van de “afnemers” van het onderwijs komen. “Weg met de grote onderwijsinstellingen, veranderingen hebben niet gewerkt, terug naar vroeger” ..….

Mijn oma vond ook alles van vroeger beter. Het was een lieve vrouw, maar dié verhalen waren stuitend egoïstisch. Ik ben ook vóór kleine scholen, maar daarmee kun je niet in één keer de verworvenheden van fusies overboord mieteren. Niet omdat je dan met een gebouw voor 2000 leerlingen in je maag blijft zitten, maar omdat onderwijs en opleiding in de afgelopen 20 jaar zich heeft ontwikkeld in centra, waar heel veel kennis en kundigheid is te halen. Onderwijs is niet meer alleen de man voor de klas. Hoe waardevol en onontbeerlijk ook. (Immers: op de werkvloer “gebeurt het”!) Maar de docent(e) voor de klas heeft daarbij ondersteuning van experts nodig om nog te kunnen aansluiten bij de onderwijsvraag van zijn/ haar leerlingen. Binnen het onderwijs is vraag naar individuele benadering; naar oplossingen voor de problematiek van jongeren; oplossingen voor de complexiteit van de samenleving; is er een hoog verwachtingspatroon bij het bedrijfsleven; staat de kwaliteit van het onderwijs ter discussie; specifieke doelgroepenproblematiek; innovatie; en véél meer. Dit kan onmogelijk allemaal op het bord van die docent worden geschept. Dus toch: lang leve de grote onderwijsinstellingen! Minister Plasterk, gooi niet meteen het kind met het badwater weg.

Dat betekent niet een pleidooi voor verdere uitbreiding van fusies, maar het betekent een andere oplossing voor de gesignaleerde problemen van grote scholen. Niets mis met schoolbesturen, die veel verschillende kleine scholen aansturen op bestuurlijk vlak. Daar wordt schaalvoordeel mee behaald. Centraliseer diensten onder zo’n bestuur, benut daarvoor grote schoolgebouwen. En laat het onderwijs over aan de docenten in kleine eenheden op herkenbare plaatsen. Die hebben verstand van onderwijs. Onder één bestuur.